HACCP ile İyi Tarım Uygulamaları (GAP / GLOBALG.A.P.) İlişkisi

İyi Tarım Uygulamaları Nedir?

İyi Tarım Uygulamaları (GAP, Good Agricultural Practices), birincil üretim aşamasında gıda güvenliği, çevre koruma, çalışan refahı ve hayvan sağlığı kriterlerinin bir arada karşılanmasına yönelik ön koşul programıdır. Türkiye'de Tarım ve Orman Bakanlığı'nın yayımladığı İyi Tarım Uygulamaları Hakkında Yönetmelik ile yürürlüğe konulmuş; uluslararası ticarette ise GLOBALG.A.P. (FoodPLUS GmbH) standardı yaygın referans olarak kullanılmaktadır. GLOBALG.A.P. üretim, hasat, taşıma ve depolama aşamalarına ilişkin kontrol noktaları ve uygunluk kriterlerinden oluşur. Standart, EUREPGAP adıyla 1997'de doğmuş, 2007'de bugünkü ismini almıştır.

HACCP ile GAP Arasındaki İşlevsel Bağ

HACCP, ağırlıklı olarak işleme tesislerinde uygulanırken; GAP, ürünün toprakta ya da hayvanda oluştuğu birincil üretimi kapsar. İşleme tesisi, hammadde olarak aldığı ürünün GAP koşullarında üretildiğini varsayarak HACCP planını kurar. Kalıntı, mikrobiyolojik bulaşma ve fiziksel yabancı madde gibi tehlikeler büyük ölçüde tarladan kaynaklanır. Bu yüzden HACCP ekibi, tedarikçi seçim kriterlerinde ve hammadde kabul kontrolünde GAP belgesini değerlendirir. Tedarikçi onay listesi GAP belgesi olmayan üreticileri kapsam dışı bırakacak şekilde kurgulanabilir.

İki Sistemin Bütünleşik İşletilmesi

Yatay entegre işletmelerde HACCP ile GAP iç içe çalışır. GAP kapsamında kayıt altına alınan ilaçlama tarihleri, hasat öncesi bekleme süreleri, sulama suyu analizleri ve hayvan sağlığı tedavi kayıtları, HACCP tehlike analizine doğrudan veri sağlar. GLOBALG.A.P. IFA (Integrated Farm Assurance) modülü, GFSI tarafından tanınan işleme standartlarıyla zincir bütünlüğü oluşturur; FSSC 22000 ve BRCGS gibi şemalar, tedarik zincirinin başlangıcında GAP esaslı kontrol talep eder. Zincir bütünlüğü, tarladan rafa tek bir izlenebilirlik halkası kurulmasını sağlar.

GLOBALG.A.P. Kapsamı ve Uygulama Alanları

GLOBALG.A.P. meyve sebze, su ürünleri, çiçek, çiftlik hayvanları ve bitkisel çoğaltma materyali için ayrı modüllerde uygulanır. Sertifika; ürün izlenebilirliği, hasat hijyeni, pestisit kalıntı yönetimi, su kaynağı analizleri, çalışan eğitimi ve risk değerlendirmesini içerir. Türkiye'de yaş meyve sebze ihracatı yapan üretici ve paketleme tesisleri için Avrupa perakende zincirleri tarafından zorunlu görülmektedir. GRASP (GLOBALG.A.P. Risk Assessment on Social Practice) modülü, çalışan haklarına ilişkin sosyal risk değerlendirmesini ekler.

HACCP-GAP Entegrasyonunun Faydaları

• Bütünleşik İzlenebilirlik: Tarladan rafa kadar tek izlenebilirlik zinciri kurulur, geri çağırma süresi kısalır.
• Pestisit Kalıntı Kontrolü: AB Maximum Residue Limit kriterleri kaynağında yönetilir.
• Pazar Erişimi: AB ve İngiltere perakende zincirleri GLOBALG.A.P. belgesi olmadan kabul yapmaz.
• Tedarikçi Disiplini: Hammadde kabul kriterlerinde belgesel temel oluşur, ret oranı düşer.
• Çevre ve Çalışan Koruması: Toprak, su ve işgücü sağlığı yönündeki riskler kayıt altında tutulur.
• Mevzuat Uyumu: Türk İyi Tarım Yönetmeliği ve AB Tüzüğü 852/2004 birincil üretim eki birlikte karşılanır.
• Tüketici Güveni: Etiketlenmiş tarımsal ürünler tüketici tercihinde öne çıkar.

Sistem Kalite'nin GAP ve HACCP Danışmanlık Hizmetleri

Sistem Kalite, birincil üretim ve gıda işleme süreçlerini birbirine bağlayan entegre bir danışmanlık modeli yürütür. Tarladaki üretici grubu ile paketleme tesisi aynı belgelendirme zinciri içinde değerlendirilir.

• Ön Değerlendirme: Tarla, sera ya da çiftlik koşulları sahada incelenir; GLOBALG.A.P. kontrol noktalarına göre uygunsuzluk listesi çıkarılır.
• Doküman Hazırlığı: İlaçlama programları, gübre kayıtları, hasat planları, su analizleri ve risk değerlendirme raporları işletmeye özgü hazırlanır.
• Eğitim: Üretici, çalışan ve teknik personel; GAP gereklilikleri, pestisit yönetimi ve hijyen kuralları konusunda eğitim alır.
• Denetime Hazırlık: İç tetkik gerçekleştirilir, GLOBALG.A.P. denetim öncesi olası uygunsuzluklar düzeltici faaliyetlerle kapatılır.
• Belgelendirme Süreci: Akredite belgelendirme kuruluşunun saha denetiminde işletmeye eşlik edilir, denetçi sorularına yanıtlanmasında destek verilir.

Sistem Kalite, 1999'dan bu yana Türkiye'de tarım ve gıda işletmelerine GAP, GLOBALG.A.P. ve HACCP entegrasyonu konusunda danışmanlık sağlamakta; ihracat zincirinin başlangıcındaki belgesel altyapıyı kurmaktadır.