Akreditasyon Nedir? Tanımı, Standartları ve Süreci

Akreditasyon Nedir?

Akreditasyon, uygunluk değerlendirme kuruluşlarının (belgelendirme kuruluşları, laboratuvarlar, muayene kuruluşları) uluslararası kabul görmüş kriterlere göre yetkin olduğunun bağımsız bir akreditasyon kurumu tarafından resmi olarak tanınmasıdır. Akreditasyon, uygunluk değerlendirme sonuçlarının güvenilirliğini ve uluslararası kabul edilebilirliğini sağlar. Türkiye'de bu görevi 4457 sayılı Kanun ile kurulan Türk Akreditasyon Kurumu (TÜRKAK) yürütür. TÜRKAK, Avrupa Akreditasyon Birliği (EA) ve Uluslararası Akreditasyon Forumu (IAF) ile çok taraflı tanıma anlaşmaları (MLA) kapsamında faaliyet gösterir. Bu sayede TÜRKAK akreditasyonlu bir belge dünya genelinde tanınır.

Akreditasyon Standartları

Akreditasyon faaliyetleri, hangi tür kuruluşun değerlendirildiğine göre farklı standartlara dayanır. Yönetim sistemi belgelendirme kuruluşları için ISO/IEC 17021-1, ürün belgelendirme kuruluşları için ISO/IEC 17065, kişi belgelendirme kuruluşları için ISO/IEC 17024, deney ve kalibrasyon laboratuvarları için ISO/IEC 17025, tıbbi laboratuvarlar için ISO 15189, muayene kuruluşları için ISO/IEC 17020, yeterlilik testi sağlayıcıları için ISO/IEC 17043 ve referans malzeme üreticileri için ISO 17034 esas alınır. Sera gazı doğrulayıcıları için ISO 14065, doğrulayıcı ve onaylayıcı kuruluşlar için ISO/IEC 17029 kullanılır.

Akreditasyon Süreci

Akreditasyon süreci, kuruluşun TÜRKAK'a başvurusu ile başlar. Başvuru sonrası ön değerlendirme yapılarak başvurunun kabul edilebilir olduğu doğrulanır. Aşama 1 değerlendirmesinde dokümantasyon ve süreç tasarımı incelenir. Aşama 2 değerlendirmesinde başdenetçi liderliğindeki ekip, kuruluşun ofislerinde ve denetim faaliyetlerinde yerinde değerlendirme yapar. Tanık denetimler (witness audit) sırasında akreditasyon ekibi, kuruluşun fiilen yürüttüğü bir denetimi gözlemler. Tespit edilen uygunsuzlukların düzeltici faaliyetleri kapatıldıktan sonra teknik komite akreditasyon kararını verir. Akreditasyon belgesi genellikle dört yıl geçerlidir; bu süre içinde yıllık gözetim denetimleri yapılır.

Akreditasyonun Faydaları

• Uluslararası Tanınma: IAF ve EA çok taraflı tanıma anlaşmaları kapsamında belge ve raporlar dünya genelinde geçerli sayılır.
• Pazar Erişimi: İhracatçı şirketlerin gümrük ve müşteri kabul süreçlerinde dokümantasyon sorununu ortadan kaldırır.
• Güvenilirlik: Belgelendirme kararlarının tarafsız ve teknik olarak yetkin bir kuruluş tarafından verildiğinin kanıtıdır.
• Risk Azaltma: Müşterilerin kalitesiz ürün veya hatalı laboratuvar sonucu kaynaklı zararlarına karşı sigorta görevi görür.
• Şeffaflık: Akreditasyon kapsamı kamuya açık olduğundan paydaşlar belgenin gerçek değerini doğrulayabilir.
• Sürekli Gelişim: Yıllık gözetim denetimleri kuruluşun yetkinliğini canlı tutar.

Akreditasyon ve Belgelendirme İlişkisi

Akreditasyon ile belgelendirmeyi ayırmak önemlidir. Belgelendirme, bir kuruluşun yönetim sistemini, ürününü veya kişisel yetkinliğini ilgili standarda göre değerlendirip belge düzenleyen faaliyettir. Akreditasyon ise bu belgelendirme işini yapan kuruluşun kendisinin değerlendirilip yetkinlik onayı alması faaliyetidir. Akredite olmayan bir belge teknik olarak geçerli olabilir ancak uluslararası tanınırlık ve pazar değeri zayıftır. AB pazarında, kamu ihalelerinde ve büyük tedarik zincirlerinde akredite belge talep edilmesi giderek standart hale gelmiştir.

Sistem Kalite'nin Akreditasyon Yönelimli Hizmetleri

Sistem Kalite, danışmanlık alan kuruluşları yalnızca akredite belgelendirme kuruluşlarına yönlendirir.

• Ön Değerlendirme: Hedeflenen standart kapsamında akredite belgelendirme kuruluşları havuzu çıkarılır.
• Doküman Hazırlığı: Yönetim sistemi dokümantasyonu, akreditasyon kuruluşunun beklentilerini karşılayacak biçimde hazırlanır.
• Eğitim: İç denetçi ve sistem yöneticisi eğitimleri akredite eğitim sağlayıcıları çerçevesinde verilir.
• Denetime Hazırlık: Akredite belgelendirme kuruluşu aşama 1 ve 2 denetimleri öncesi simülasyon iç denetim yapılır.
• Belgelendirme Süreci: Akreditasyon kapsamı, denetim takvimi ve belge yenileme süreçleri koordine edilir.

Sistem Kalite, 1999'dan bu yana akredite belgelendirme dünyasının saha gerçekliğini bilen bir danışmanlık ekibi olarak çalışmaktadır. Kuruluşların aldığı belgenin gerçek pazar değerini koruması için akreditasyon sürecinin doğru anlaşılması ve doğru tercih yapılması belirleyicidir. Akreditasyon kapsamı dışındaki standart maddeleri için verilen belgeler ihracat süreçlerinde kabul görmediğinden, kuruluşların başvuru öncesinde belgelendirme kuruluşunun akreditasyon kapsamını TÜRKAK veya ilgili akreditasyon kurumunun web sitesinden doğrulaması önerilir. Sistem Kalite, danışmanlık çalışmasının ilk gününde kapsam doğrulama adımını gerçekleştirir ve kuruluşa sürecin sonunda elinde duracak belgenin gerçek değerini şeffaf biçimde anlatır.